Yuri Gagarin - prvi čovjek koji je poletio u svemir!



Yuri Alekseyevich Gagarin je bio sovjetski pilot i kosmonaut koji je prvi putovao u svemir. Njegova letjelica „Vostok 1“ krenula je iz pustinjskih stepa Kazahstana, u zoru 12. aprila 1961. godine, sa mjesta na kome se danas nalazi Bajkonur, najveći svjetski kosmodrom. Iako mu je u regularnim uslovima bila namijenjena uloga pasivnog putnika, Gagarin nije bio potpuno bespomoćan. U kabini je imao kovertu sa ključem pomoću kojeg je mogao da preuzme ručnu kontrolu nad brodom u svakom trenutku. Osim toga, orbita Vostoka garantovala je i "besplatnu povratnu kartu". Čak i da mu motor za kočenje potpuno otkaže, brod bi se usljed relativno niske putanje i trenja sa višim slojevima atmosfere sam spustio na Zemlju u roku od deset dana. Za taj kritični period Gagarin je imao dovoljno hrane i vode. Srećom, te rezerve ostale su netaknute.


Prije nego što je prošao obuku za pilota u Sovjetskom vazduhoplovstu, Gagarin je radio u čeličani u Ljuberci kod Moskve. Nakon što se pridružio vazdušnim snagama Sovjetskog saveza bio je smješten u bazi Luostari, nedaleko od granice sa Norveškom. Sa još petoricom kosmonauta bio je izabran za obuku u sovjetskom svemirskom programu. Pokazavši izvanredne fizičke i psihičke sposobnosti Gagarin je odabran za pilota svemirske letjelice „Vostok“ u kojoj je 1961. godine uspeo da obiđe Zemlju.


Nakon ovog velikog poduhvata postao je nacionalni heroj, te osvojio mnoge nagrade i priznanja. Postao je zamjenik direktora za obuku u Centru za kosmonaute koji je kasnije nazvan po njemu. U čin potpukovnika sovjetskog vazduhoplovstva unaprijeđen je 12. juna 1962. godine, a sljedeće godine mu je dodijeljen čin pukovnika. U Zvjezdanom gradu (ime vojnog naselja sjeverno od Moskve gdje se pripremaju budući kozmonauti) je radio na dizajnu svemirskog broda koji bi mogao da se koristi više puta. Nakon što je 17. februara 1968. godine završio obuku na Akedemiji Žukovski, dozvoljeno mu je da upravlja običnim avionima.


Preminuo je pet nedjelja kasnije kada se avion MiG-15 kojim je upravljao srušio u blizini grada Kiraža.


Yuri Gagarin je rođen 9. marta 1934. godine u selu Klušno u Smolenskoj oblasti, a preminuo 27. marta 1968. godine nedaleko od grada Kiraža. Njegov otac Aleksej Ivanovič Gagarin je bio stolar, a majka Ana Timofejevna Gagarina se bavila stočarstvom i proizvodnjom mlijeka. Yuri je bio treći od četvoro dece. Imao je starijeg brata Valentina, stariju sestru Zoju i mlađeg brata Borisa. Kada je Njemačka okupirala Sovjetski Savez, porodica Gagarin, poput miliona drugih Sovjeta trpila je veliki teror. Klušno je okupirano u novembru 1941. godine. Valentin i Zoja su 1943. godine završili u nacističkom logoru u Poljskoj, a mlađeg brata Borisa su njemački vojnici objesili na drvo nedaleko od porodične kuće. Majka je uspjela da ga spasi, ali dječak nije mogao da prevaziđe traumu, pa se kasnije sam objesio.


Tokom rata su morali da napuste porodičnu kuću, pa su u kolibi od blata živjeli do kraja okupacije. Porodica se 1946. godine preselila u Gžat (današnji Gagarin) gde je Yuri pohađao srednju školu. Od 1949. do 1951. godine školovao se u mjestu Ljuberci kod Moskve. Sa 16 godina je krenuo na obuku za strugara u fabrici čelika u Ljuberci, a uporedo sa tim je pohađao večernju školu. Nakon što je 1951. godine završio zanat dobio je stipendiju za dalje usavršavanje u Industrijsko-tehničkoj školi u Saratovu. Dok je boravio u Saratovu volontirao je u lokalnom aero-klubu, gde je prvi put upravljao avionom. Dodatno se izdržavao radeći na pristaništu na reci Volgi.


Po završetku srednje škole upisao je vojnu Pilotsku akademiju u Orenburgu. Postao je pilot aviona MiG-15, te 5. novembra 1957. godine dobio čin poručnika. Već sljedećeg dana stacioniran je u vazdušnu bazu Luostari, nedaleko od granice sa Norveškom. Dvije godine kasnije unaprijeđen je u starijeg poručnika, te proglašen vojnim pilotom 3. klase. Njegov nadređeni potpukovnik je podržao nameru da se pridruži sovjetskom svemirskom programu. Ljekarska komisija ga je ocijenila kvalifikovanim za pohađanje obuke jer je posjedovao visok stepen intelektualnog razvoja, fantastičnu memoriju, dobro razvijenu maštu i brze reakcije. Njegova upornost i istrajnost, te sposobnost da brzo i lako rješava matematičke zadatke su ga, uz visinu od samo 157 centimetara, činili dobrim kandidatom za obuku u Sovjetskom svemirskom programu.


Gagarin i još 19 kandidata podvrgnuti su rigoroznim eksperimentima kako bi se testirala njihova fizička i mentalna izdržljivost. Od 20 kandidata samo su on i German Titov ušli u uži izbor. Na sastanku Centralnog komiteta Komunističke partije SSSR-a donesena je odluka da Gagarin upravlja svemirskom letjelicom Vostok 1.


U trenutku lansiranja rakete sa kolegama se pozdravio neformalnom frazom „Pohaeli!“, što je kasnije postala uzrečica kojom se u Sovjetskom Savezu označavao početak svemirskog doba. Kontrolori su nakon 25 minuta ustanovili da je Vostok 1 dostigao stabilnu orbitu. S obzirom na to da do tada nije bilo poznato kako će ljudski organizam reagovati na bestežinsko stanje, ručne kontrole su bile zaključane, dok je automatski sistem podesio letjelicu u položaj za uključivanje povratnih raketa otprilike nakon sat vremena letenja. Jedini pravi posao Gagarina na orbiti bio je da razgovara sa komandom leta i opisuje ono što vidi kroz dva mala prozora na kabini. Danas svi znamo da je naša planeta okrugla, plava i lijepa, da njom dominiraju plavi okeani i bijeli oblaci, ali je Gagarin prvi koji se u to uvjerio sopstvenim očima.


Yuri Gagarin je tog 2. aprila 1961. godine ušao u istoriju kao prvi čovek koji je poletio u svemir i orbitirao oko Zemlje. Nakon 108 minuta leta, spustio se na 7 000 metara nadmorske visine i izbacio se iz kapsule. Sletio je padobranom u Kazahstanu. Međutim, postojala je zabrinutost da njegov uspjeh neće biti priznat od strane FAI, Međunarodne zračne federacije, zato što se uspješnim smatralo samo ukoliko pilot sleti na tlo zajedno sa letjelicom. Zato ni Gagarin, a ni čelnici u sovjetskom svemirskom programu u početku nisu željeli da priznaju da je on iskočio iz Vostoka i sâm sleteo na Zemlju. FAI je ipak priznala podatke o svemirskom letu Yurija Gagarina i time je zvanično postao prvim čovjekom koji je bio u svemiru.



Gagarinov let je bio trijumf sovjetskog svemirskog programa, čime je on postao nacionalnim herojem SSSR-a i tzv. Istočnog bloka, kao i svjetski poznata osoba. Novine širom svijeta su pisale o njemu i detaljima leta, a na raskošnoj ceremoniji u Kremlju Nikita Hruščov mu je dodijelio titulu Heroja Sovjetskog Saveza. Na pres konferenciji koja je održana 15. aprila 1961. godine Gagarin je govorio pred oko hiljadu reportera iz cijelog sveta. Nakon misije, dočekan je u Londonu i Manchesteru, gdje su se godinama prepričavale anegdote o njegovom gestu. Naime, kada je stigao u Manchester, uprkos jakoj kiši, insistirao je da krov kabrioleta u kome se vozio ostane otvoren kako bi ga okupljeni mogli viditi. Gostovao je u oko trideset zemalja svijeta, a u prva četiri mjeseca obišao je Brazil, Bugarsku, Kanadu, Kubu, Čehoslovačku, Finsku, Mađarsku i Island. Ipak, američki predsjednik John Fitzgerald Kennedy mu je zabranio da posjeti Sjedinjene Američke Države. Ponovo je izabran za zamjenika Sovjetskog Saveza, ali ovog puta u Sovjet nacionalnosti, gornji dom zakonodavnog tela. Naredne godine je započeo prekvalifikaciju u pilota borbenih aviona, a pet godina kasnije bio je pomoćni pilot bez pilotske dužnosti na letu svog prijatelja Vladimira Kamarova.


Poslije pada „Sojuza 1“ u kome je Kamarov izgubio život, Gagarinu je tajno zabranjeno učešće u daljim svemirskim letovima. Zato se fokusirao na usavršavanje pilotskih veština, te uspješno odbranio diplomski rad o avio-inženjerstvu na Akademiji Žukovski. Postao je zamjenik direktora za obuku u Zvjezdanom gradu, te je pokušavao da se prekvalifikuje u lovca pilota. Gagarin i njegov instruktor Vladimir Serjegin su 27. marta 1968. godine krenuli na rutinski let MiG-om 15TUI, ali je letjelica pala nedaleko od Kiraža i obojica su poginuli.


Postojale su razne teorije o tačnom uzroku pada aviona, a istraga iz 1968. godine je pokazala da je turbulencija nastala kada je presretač Su-11 koristio komoru dogrijevanja, što je prouzrokovalo nekontrolisan let Gagarinovog aviona. Tome su pogodovali i loši vremenski uslovi, zbog kojih Serjegin i Gagarin nisu mogli da se isprave nego su pali na tlo. Nova istraga, čiji su rezultati objavljeni 2005. godine, pokazala je da je uzrok nesreće bilo to što su prethodni pilot ili posada aviona slučajno ostavili otvorenu kabinu, što je dovelo do gubitka kiseonika i kobne nsreće.


Gagarin je imao samo 34 godine u trenutku pogibije. Posmrtni pepeo Yurija Gagarina i Vladimira Serjegina su sahranjeni u zidu Kremlja na Crvenom trgu u Moskvi.


Yuri Gagarin je zbog svog poduhvata postao jednom od najznačajnijih ličnosti u savremenoj istoriji čovečanstva. Od 1962. godine 12. april se u SSSR-u, a potom i u Rusiji i drugim državama bivšeg Sovjetskog Saveza slavi kao Dan kosmonautike. Ujedinjene nacije su ga 2011. godine deklarisale kao Međunarodni dan ljudskog svemirskog leta. Od 1969. godine Centar za obuku kosmonauta u „Zvezdanom gradu“ nosi njegovo ime, a mnoge institucije, trgovi, ulice i muzeji širom svijeta su nazvani po njemu. Kosmodrom Bajkonur sa koga je 1961. godine Gagarin poletio u svemir preimenovan je u Gagarinov start. Ruski grad Gžat, u kome je proveo dobar dio svoje mladost od 1968. godine nosi ime Gagarin, a cijela oblast Gagarinski reon. Sovjetska vazduhoplovna akademija je iste godine preimenovana u Gagarinovu zračnu akademiju. Američki kosmonauti Neil Alden Armstrong i Edwin Eugene „Buzz“ Aldrin Jr. su tokom misije „Apolo 11“ 1969. godine odali počast poginulom ruskom kolegi. Isto su učinili i David Randolph Scott i James Benson „Jim“ Irwin dvije godine kasnije.


Krater na Dalekoj strani Mjeseca čiji je prečnik 265 km također nosi Gagarinovo ime. Statue i biste prvog čovjeka u svemiru krase, ne samo Moskvu i Ljuberc, nego i London, Pariz, Houston i mnoge druge svjetske prijestolnice. Ruski umjetnici Aleksandra Pahmutova i Nikolaj Dobranravov su tokom 1970-71 godine napisali ciklus sovjetskih patriotskih pjesama pod nazivom „Konstelacija Gagarin“.


Brod za praćenje koji su Sovjeti izgradili 1971. godine nazvan je „Kosmonaut Yuri Gagarin“, a jermenska aviokompanija je svoj prvi avion nazvala „Suhojdžet“ u Gagarinovu čast. Na 20. i 30. godišnjicu njegovog leta Sovjetski Savez je izdao novčiće od jedne i tri rublje sa Gagarinovim likom. Isto su učinili i rukovodioci Ruske Federacije na 40. i 50. godišnjicu leta. Kontinentalana hokejaška liga je 2008. godine svoj šampionski trofej nazvala „Gagarinov kup“.


Gagarin je za života nagrađen Ordenom Lenjina, Ordenom Georgija Dimitrova, Ordenom Klementa Gotvalda, Ordenom Karla Marksa i mnogim drugim nagradama i priznanjima.


   |  

   |  

  • Facebook - White Circle
  • YouTube
  • Instagram - White Circle
  • Twitter - White Circle

evolucijaportal@gmail.com   |   71000 Sarajevo, Bosna i Hercegovina

© 2019 BY e-volution.com