Nastanak i razvoj Young Adult književnosti!



Literatura koja se i kod nas još uvijek svrstava pod njen engleski izvorni naziv young adult, posljednjih deset-dvadeset godina bilježi jako velik uspjeh. Popularnost ove vrste književnosti iz godine u godinu se samo eksponencionalno povećavala, a to je kasnije dovelo do blagog zasićenja tržišta, ali i dalje jako uspješnog, koje je izrodilo i brojne filmske ili scenske ekranizacije, stripove, igračke, trendove i još mnogo toga. Usmjerena prvobitno na čitatelje uzrasta između 12 i 18 godina, young adult književnost svoje korijene vuče iz perioda '60. godina, tačnije 1967. godine kada su objavljene dvije knjige za mlade: prva od Susan Eloise Hinton pod nazivom The Outsider, te druga The Contender Roberta Lipsytea.


Pisanje spomenutih autora je odmah prepoznato kao novom vrstom romana za young adult demografsku skupinu. Jedan od komentara na roman The Outsiders bio je: "Tinejdžeri danas žele čitati o tinejdžerima. Svijet se mijenja, ali autori koji pišu za tinejdžere su još uvijek barem 15 godina iza. U fikciji koju pišu romansa je i dalje bitan motiv sa vitezom na bijelom konju. Nigdje se ne spominje pokretačka socijalna džungla u kojoj oni žive. Ukratko, gdje je realnost?"


Prije ova dva romana, literatura za mlade u dobi između 12 i 18 godina bila je kao gotovo opisana neka od slika Normana Rockwella - skoro u svakom slučaju postavljena u mali grad, bijelu Ameriku sa tinejdžerima čiji je najveći problem bio pronalazak pratilje za maturu. Romani s ovakvom tematikom su bili nazivani "junior novels" i bili su izrazito popularni tokom '40. i '50. godina. Navedena narativna "pravila" su praktično bila uključena u svaki oblik književnosti za mlađe, pa bilo da je riječ o ljubićima, naučnoj fantastici, avanturističkim djelima, pa čak i sportskim.


Ovdje treba istaći klasično djelo J.D Salingera pod nazivom Lovac u raži. Ovaj je roman svojevremeno nastajao u dijelovima u periodu 1945-1946, da bi tek 1951. godine bio objavljen kao roman. Lik Holdena Caulfielda iz romana ubrzo će postati ikonom pobunjeničkog duha, ikonom svih mladih koji žive otuđeni u društvu. No, zašto se ovaj roman ne smatra začetnikom young adult književnosti leži upravo u tome što je on od početka bio zamišljen kao literatura za odrasle, te se i tako prodavao. Ipak, sa današnje tačke gledišta, na ramenima divova, možemo se osvrnuti unazad i reći da je ipak Salinger postavio temelje ove literature, premda kada bi pogledali još dalje možda bi to mogli reći i za neke druge autore.


Realistična proza namijenjena za djecu je, čini se preko noći, formirala novi žanr. U toku sljedeće dvije godine izaći će brojni naslovi koji stilski odgovaraju konvencijama young adult žanra. U '70. godinama posebno se ističu književne tvorevine koje govore o zloupotrebi droga, ovisnosti o heroinu, kao što je roman Ain't Nothin' But a Sandwich Alice Childress.


Međutim, mnogi smatraju roman The Chocolate War Roberta Cormiera iz 1974. kao jednom od bitnijih tački u ravoju young adult književnosti. To je bio roman koji je po prvi put tinejdžerima govorio o tome kako nisu svi krajevi sretni krajevi i da ne mogu biti. Cormier je svoje čitatelje odve u mračno srce tinejdžerske anksioznosti otkrivajući mračan moralni krajolik. Nakon toga, Cormier je ispisao 14 drugih romana koji su podjednako uznemiravali isuviše komforan svijet, što je u jednom intervjuu objasnio time da je "tinejdžersko doba strašno naporno vrijeme čiji teret mnogi nosimo do kraja svog života."


Young adult literatura kakvu poznajemo danas prošla je kroz mnoge promjene paralelno sa promjenama koje su imali i sami tinejdžeri. Drugim riječima, rasla je i razvijala se sa svakom novom generacijom. Drugo vrijeme zahtjeva i druge metode. Treba spomenuti kako se ova dobna skupina u nekim ranijim vremenima uopšte nije klasificirala kao takvom. Sve do '30. i '40. godina postojala su dva segmenta stanovništva: odrasli i djeca. Ali onda je skovana riječ tinejdžer koja se prvi put u pisanom obliku pojavljuje 1941. godine u septembarskom broju Popular Science magazina.


Popularna kultura je ubrzo primijetila ovaj trenda i tinejdžeri su za jedan tren preplavili radio i filmove, iako često stereotipno predstavljani. Dječaci su bili prikazani kao socijalno nezgrapni, drhtavi i skloni nezgodama, dok su djevojčice bivale šašave i lude za dječacima. Termin young adults se među bibliotekarima ustalio već sredinom '40. godina. Bibliotekarka Margaret Scoggin je 1944. godine napisala članak za jedan časopis u kojem je opisala ovaj termin. Termin je u književnoj i bibliotečkoj djelatnosti formaliziran tek 1957. godine nakon što je Američko udruženje bibliotekara kreiralo ogranak pod nazivom Young Adult Services Division.


Bibliotekari su nakon toga prepoznali mnoga, danas kultna, djela kao prikladnom young adult literaturom. Njihove liste su godinama krasili naslovi kao što je Fantastic Voyage (1966.) Isaaca Asimova, True Grit (1968) Charlesa Portisa, I Sing the Body Electric! (1969) Raya Bradburyja.


Period '50. i '60. godina je asfaltirao put za young adult književnost, ali najveći poticaj i reklamu žanr je dobio sa izlaskom romana Harry Potter. O ovom serijalu nije potrebno previše govoriti, jer svako ko je iole odrastao tokom '90. i kasnije zna koliki je uticaj imalo pisanje J.K. Rowling. Bezbroj kvalitetnih djela, te još više bezličnih klonova, nastalo je na fondaciji Potterovog uspjeha. Danas je to jedan od najproduktivnijih segmenata književnog stvaralaštva, sa filmskom industrijom koja crpi inspiraciju.

   |  

   |  

  • Facebook - White Circle
  • YouTube
  • Instagram - White Circle
  • Twitter - White Circle

evolucijaportal@gmail.com   |   71000 Sarajevo, Bosna i Hercegovina

© 2019 BY e-volution.com