Filmske ekranizacije klasičnih djela naučne-fantastike postaju sve rjeđe



Filmovi iz sfere fikcije (naučna-fantastika, fantasy, horor i sl.) danas su osnovni sloj filmske industrije koji donose ekonomski uspjeh. On je najviše potpomognut superherojskim filmovima i serijama koji su doživjeli neviđenu ekspanziju u sve sfere društva. Ali oduzmemo li sve te MCU, DC i druge superheroje možemo vidjeti da naučna-fantastika posljednjih godina stoji na tankim nogama. Svake godine bude snimljeno na desetine filmova u ovom žanru od kojih minimum 50% nije vrijedno gledanja, dok druga polovina varira u kvaliteti. Od te ukupne cifre na kraju svake godine moguće je izdvojiti između 10 i 20 filmova koje vrijedi ponovo pogledati, a među njima postoji možda samo jedan koji će opstati u godinama koje dolaze.


S druge strane, ekranizacije naučno-fantastičnih romana su puno češće nego što to mi u suštini imamo predstavu. Skoro svako drugi film u ovom žanru je ekranizacija književnog predloška. Posljednjih smo godina imali i razvoj YA (young adult) literature te su ekranizacije ovih djela bile nešto češće (Divergent, The Hunger Games, Mazze Runner itd.). Među ostalim naslovima ističu se filmske ekranizacije romana The Martian, Story of Your Life (Arrival), Ready Player One, te serijske verzije American Gods, The Handmaiden's Tale, Good Omens, Electric Dreams itd. Međutim, ono što je primjetno u svemu tome jeste da su u pitanju ekranizacije savremenih književnih djela koja su nastala u periodu do unazad 20-30 godina.


Ovdje postavljam pitanje: Šta je bilo s ekranizacijama klasičnih naučno-fantastičnih romana? Onima što imaju već između pedeset i sto godina skupljenih na svojim koricama. Naravno, nisu ona potpuno zaboravljena. Otprilike svake godine imamo jednu ekranizaciju nekog klasičnog sci-fi ili fantasy djela. Prošle godine, tačnije 2018., imali smo Fahrenheit 451 i Wrinkle in Time, ali su oni prošli, blago rečeno, očajno. Za ovu godinu ne mogu da se sjetim da je u planu nešto slično tome. S druge strane, na televiziji i streaming platformama ove ekranizacije u obliku serija, možemo reći, prolaze znatno bolje (U planu su serije Točak vremena i Asimovljeva Fondacija).


Danas, na zalasku 2019. godine, živimo u periodu kada su specijalni i praktični efekti do te mjere uznapredovali da su fantastični svjetovi tek jedan set daleko. Vizuelna industrija je uznapredovala do kosmičkih razina. Toliko da smo počeli pretjerivati na vizuelnom aspektu. Ali upravo današnja lakoća stvaranja tih svjetova bi trebala biti potpora za ekranizovanje nekih najvećih djela svjetske književnosti nastalih u prvih sedamdeset-osamdeset godina prošlog stoljeća.


Zar nije suludo da nijedno djelo Ursule Le Guin nema svoju ekranizaciju? Philip K. Dick je nešto zastupljeniji, ali slabo. Tu su još Isac Asimov, Stanislav Lem, William Burroughs, Kurt Vonnegut, J.G. Ballard i mnogi drugi. Na stotine, štaviše hiljade naslova, klasične naučne-fantastike jednostavno čeka da bude iskorišteno. Zašto onda ne dobijamo ekranizacije priča koje volimo? U nastavku teksta ću pokušati razmotriti nekoliko značajnih razloga koji bi mnoge producente i kompanije mogli odbiti od ovog koraka.


Autorska prava su prvi i osnovni problem zbog kojeg se klasične knjige zaobilaze. Svi znamo slučaj romana The Catcher in the Rye koji nije ekranizovan upravo zbog autorskih prava. Iako mnogim današnjim kompanijama to ne bi bilo teško riješiti, oni se ne odlučuju na ovaj potez iz najmanje dva razloga. Prvi, relevantnost knjige, te drugi, i najbitniji, cijena. Prije dvije godine je Amazon otkupio prava na The Lord of the Rings koja su platili preko 200 miliona dolara. Iznos ne bi bio ovako visok u slučaju nekih klasičnih naslova iz polja naučne-fantastike, ali njihovo pribavljanje bi opet predstavljalo finansijski rizik.


Pribavljanje nekog književnog djela, recimo Ursulinog Lijeva ruka tame, uzrok je vremena i prostora kada se to radi. Nijedan studio neće se odlučiti na to samo zato što njihov CEO voli roman. Oni prije svega gledaju na novčani iznos koji će morati uložiti da bi se nešto tako, kao što je svijet iz Ursulinog romana, moglo prenijeti na ekran. Tome treba dodati i cifru za beskrajni produkcijski dio (prije i poslije). Taj novčani ulog bi trebao biti daleko manji od dobiti koju bi ostvarili prilikom snimanja. Vrijeme snimanja, također, određuje uspjeh filma. Mišljenja sam da bi Ursulin roman danas bio značajna, ali i kontroverzna, ekranizacija. Ali i to sve zavisi od načina kako bi film bio sklopljen kao cjelina.


Upravo je to treći razlog zašto nema puno klasičnih ekranizacija. Strah od neuspjeha uzrokovanog lošom transakcijom iz jednog medija u drugi, ali i njihova relevantnost za današnje doba. Mnogi romani iz klasičnog perioda naučne-fantastike, poput Ursulinih ili Vonnegutovih djela, višeslojna su, nekada snažno zasnovana na dijalogu, politici, socio-ekonomskim prilikama, te onaj blještavi spektakl koji dolazi u moderna kina ovdje izostaje. Takva djela bi za potrebe filma bila iskasapljena i njihova bi esencija iscurila svuda te bi režiser imao problema da je skupi. U konačnici, to bi bile jako lijepe ekranizacije, koje nas ostavljaju bez daha, ali u unutrašnjosti prazne poput bureta.


Iako se fanovima čini da su studiji hladnokrvna čudovišta koja ne mare ni za šta osim na novac, ipak prisustvo straha od loše recepcije i neuspjeh ono je što ih sputava u ovim poduhvatima. Naravno, ne uvijek. Fahrenheit 491 iz 2018. godije jedan je od primjera. Zbog toga se studiji okreću novim, savremenim, spisateljima te s njima sklapaju ugovore dok su knjige još uvijek u fazi razvoja. Plus jeftiniji su. Ovi romani nerijetko imaju linearnu priču ispunjenu svakodnevnim dijalozima koji se mogu intepretirati na samo jednom nivou, a priče imaju samo jedan cilj - da završe spektakularno. Ovaj trend se proširio svijetom zbog čega mnogi autori već na početku pisanja na umu imaju ideju "kako bi to izgledalo u filmu". To je dovelo do toga da dobar dio naučne-fantastike nije ništa drugo do obično smeće.


U odbranu ovog teksta moram reći da ekranizacije klasika ne smatram skrnavljenjem potonjih. Ekranizaciju romana smatram režiserovom interpretacijom. Nekome se može svidjeti, nekome ne. To je isto kao i kada bih napisao književno-teorijsku analizu romana. U filmu je tu samo pitanje drugog medija. Zahvaljujući ovim ekranizacijama (jer živimo u dobu slike) originali ponovo dobijaju na aktuelnosti, tj. stadij njihova života i djelovanja se nastavlja. Mlađe generacije se upoznaju s djelima za koja drugačije vjerovatno nikada ne bi saznali. Ekranizacije mogu biti dobre ili loše, ali kakve god bile oni samo doprinose vrijednosti originala.


Nekoliko književnih prijedloga:


C.S. Lewis - Out of the Silent Planet (1938)

Isaac Asimov - I, Robot (1950)

Isaac Asimov - Foundation (1951)

Clifford D. Simak - City (1952)

Jorge Luis Borges - The Aleph and Other Stories (1949)

Ray Bradbury - The Martian Chronicles (1950)

Bernard Wolfe - Limbo (1952; in the UK: Limbo ’90)

Frederik Pohl, C.M. Kornbluth - The Space Merchants (1953)

J.G. Ballard - The Drowned World (1962)

Philip K. Dick - Ubik (1969)

Kurt Vonnegut - Slaughter-House Five (1969)

Ursula K. Le Guin - The Dispossessed: An Ambiguous Utopia (1974)

Joanna Russ - We Who Are About To… (1977)

Octavia E. Butler - Kindred (1979)

   |  

   |  

  • Facebook - White Circle
  • YouTube
  • Instagram - White Circle
  • Twitter - White Circle

evolucijaportal@gmail.com   |   71000 Sarajevo, Bosna i Hercegovina

© 2019 BY e-volution.com