Astronomska odiseja Edwina Hubblea!



Edwin Powell Hubble (Marshfield, Missouri, SAD, 20. novembar 1889 - San Marino, Kalifornija 28. septembar 1953), američki astronom, bio je jedan od prvih naučnika koji su tvrdili da crveni pomak u spektrima dalekih galaksija potiče od dopplerovog efekta koji nastaje usljed širenja svemira. Hubble je bio jedan od vodećih astronoma modernog doba i zaslužan je za stvaranje temelja na kojima danas leži fizikalna kosmologija.


Hubble je rođen u mjestu Marshfield (Missouri, SAD), a kao devetogodišnjak (1898.) se preselio u Wheaton, Illinois. U mladosti je pokazivao više talenta na polju sporta nego nauke - godine 1906. odnio je 7 pobjeda na školskom takmičenju u atletici, a iste je godine postavio i rekord Illinoisa u skoku u dalj.


Tokom studiranja na univerzitetu u Chicagu se posebno posvetio matematici i astronomiji. Diplomirao je 1910. godine. Sljedeće 3 godine je bio jedan od prvih korisnika Rhodesove stipendije na Oxfordu, gdje je magistrirao pravo. U to vrijeme Hubble nije imao ambicije da se bavi naukom i nakon studija u Britaniji vraća se u SAD (1913), u Kentaki gde su mu se u međuvremenu preselili roditelji te je tu počeo da razvija advokatsku praksu.


Ali, godinu dana kasnije Hubble shvata da ga od advokature ipak više interesuje astronomija i 1914. on odlazi na Jerkesovu opservatoriju Čikaškog univerziteta i tri godine kasnije (1917) doktorira.


Nekako baš uoči odbrane doktorske disertacije kod George Ellery Halea (1868-1938), upravnika opservatorije Monut Wilson, Hubble dobija ponudu za posao. Ima jedna simpatična priča u vezi ove ponude. Po njoj Hubble je cijelu noć proveo u dovršavanju svoje disertacije, sljedeće jutro je pripremao odbranu, a uveče je Haleu poslao telegram sljedeće sadržine: „Nažalost ne mogu da prihvatim vašu ponudu. Ja odlazim u rat."


Bila je to 1917-ta godina i prvi svjetski rat je već uveliko bjesnio. Tri dana nakon što je doktorirao Hubble se prijavljuje u vojsku. Sa jedinicama 86. divizije poslat je u Francusku. Iz rata se vratio u ljeto 1919. sa činom majora i odmah otišao na opservatoriju Monut Wilson.


Kratko prije Hubbleove smrti, dovršen je teleskop Hale (Hale Telescope), a Hubble je bio njegov prvi korisnik.


Hubbleov dolazak na Monut Wilson vremenski se poklopio sa dovršenjem 2.5-metarskog teleskopa Hooker (Hooker telescope), tadašnjeg najjačeg svjetskog teleskopa. Hubbleova posmatranja 1923. i 1924. otklonila su sve sumnje u tvrdnje da magličaste nebule, ranije viđene kroz manje teleskope kao nejasne maglice, nisu dijelovi Mliječnog puta (kako se do tada mislilo), već se radi o zasebnim galaksijama, izvan Mliječnog puta. Hubble je ovo otkriće objavio 30. decembra 1924.


Hubble je proveo mnoge noći u kupoli Hukerovog teleskopa osmatrajući i snimajući magline na fotografske ploče. Pokazao se ne samo kao dobar već i izdržljiv osmatrač. Planina Vilson (nekih 26 kilometara od Los Anđelesa) je visoka 1740 metara i zimi u otvorenoj kupoli znaju noći da budu vrlo hladne. Jedne oktobarske noći 1923. godine, posmatrajući Veliku maglinu u Andromedi, Hubble je zapazio nekoliko zvijezda za koje je u prvi mah pomislio da su nove. Ali, ispitujući fotografske ploče sa snimcima istog područja koje su ranijih godina napravili drugi astronomi, a među njima i sam Shapley, našao je da je bar jedna od njih cefeida. Koristeći za ovu cefeidu metod koji je tako vješto koristio sam Shapley, izračunao je njenu udaljenost na jedan milion svjetlosnih godina.


Ova jednostavna činjenica imala je čitav niz značajnih posljedica. To što je cefeida u Andromedinoj maglini tako daleko smještalo je i samu maglinu daleko izvan Mliječnog puta, čak i po pretjeranoj Shapleyjevoj računici. Zatim, činjenica da maglina sadrži zvijezde (Hubble je u njoj uskoro pronašao još jedanaest cefeida) svrstavalo ju je u galaksije, a ne u magline, a ako je ona galaksija onda su vjerovatno i mnoge druge spiralne magline zapravo galaksije. Univerzum se u svijesti čoveka tako preko noći dramatično povećao. Umjesto stotinama hiljada svetlosnih godina, sada se mjerilo milionima, a sam Mliječni put je postao tek jedno zvjezdano ostrvo u možda beskrajnom prostranstvu.


Februara 1924. godine Hubble je pismom obavestio Shapleyja o svom otkriću. Kažu da je Shapley tada rekao: "Ovo pismo je uništilo moj univerzum". New York Times je krupnim naslovom obavještavao svoje čitaoce: "Otkriveno da su spiralne magline zvjezdani sistemi."


Hubble je zaslužan i za klasifikaciju galaksija, grupirajući ih po njihovom sadržaju, udaljenosti, obliku, veličini i sjaju.



Hubbleu se pripusuje otkriće crvenog pomaka u spektru galaksija (iako je pojavu zapravo prvi uočio Vesto Slipher. Hubble je zajedno sa Miltonom Humasonom 1929. formulirao zakon crvenog pomaka, empirički zakon između brzine udaljavanja galaksija i njihove udaljenosti, danas poznat kao Hubbleov zakon, po kojem je brzina udaljavanja galaksije proporcionalna njezinoj udaljenosti. Hubbleov je zakon, uz pretpostavku da je crveni pomak uzrokovan udaljavanjem galaksija, sukladan sa Einsteinovim jednačinama iz opće teorije relativnosti za homogeni izotropni svemir koji se širi.


Ovim je u astronomiju uveden koncept širenja svemira, što je kasnije dovelo do teorije Velikog Praska. Teorija Velikog praska je nalazila uporište u Einsteinovoj Opštoj teoriji relativnosti koju je čuveni fizičar postavio 1915. godine. Po njoj gravitacija nužno dovodi do toga da se univerzum ili širi ili skuplja. Nespreman povjerovati vlastitim formulama i prihvatiti takvu ideju, Einstein uvodi kosmološku konstantu (faktor odbijanja) u jednačine, čime zaobilazi ovaj "problem". Čuvši za Hubbleovo otkriće, Einstein je mjenjanje svojih formula nazvao "najvećom zabludom u svom životu"


Hubble je 30. augusta 1935. otkrio asteroid 1373 Cincinnati. U tom je razdoblju napisao i dvije knjige - "Posmatrački pristup kosmologiji" (The Observational Approach to Cosmology) i "Kraljevstvo Maglica" (The Realm of the Nebulae).


Hubble je proveo veći dio kasnijeg dijela svoje karijere pokušavajući astronomiju svrstati pod fiziku, a ne da bude smatrana kao zasebna nauka. Motiv za ove težnje je pokušaj da se astronomima da šansa da dobiju Nobelovu nagradu zbog njihovih značajnih doprinosa astrofizici.


Komitet za dodjelu Nobelove nagrade, ovaj je prijedlog usvojio tek 1953., kratko nakon Hubbleove smrti, pa Hubble nikad nije saznao da li su njegova nastojanja urodila plodom. Hubble je iste godine bio nominiran za Nobelovu nagradu za fiziku koju bi bio i dobio da nije umro (nagrada se ne dodjeluje posthumno), o čemu je obavještena njegova udovica.


Hubble je, kaže se, vidio onoliko daleko u svemir koliko je to omogućavao Hukerov teleskop. Tragajući za granicama kosmosa došao je, po sopstvenom računu, do 240 miliona svjetlosnih godina. Dalji prodori u svemir čekala su nov, jači teleskop. Takav jedan, od 5,08 m bio je izgrađen na planini Palomar 1948. Čast da ugleda prvo svetlo kroz taj teleskop pripalo je Edwinu Hubbleu.


Shodno ogromnom doprinosu koji je dao nauci i svojoj zemlji Hubble je dobio mnoga priznanja. Između ostalog nosilac je i Medalje za zasluge zbog svog dobrovoljnog rada u vrijeme Drugog svjetskog rata (radio je kao balistički ekspert na američkom Odjelenju za rat).


Edwin Hubble je umro 28. septembra 1953. godine od cerebralne tromboze u 63. godini života u mjestu San Marino, Kalifornija. Njegova supruga, Grace, nije organizirala sprovod i nikad nije otkrila gdje se nalazi njegovo tijelo. Čini se da je Hubbleova želja bila da ga se pokopa u neoznačenom grobu ili da bude kremiran. Njegovo posljednje počivalište još uvijek nije poznato.


Posljednje, posmrtno, priznanje Hubbleu stiglo je 1990. kada je u orbitu oko naše planete postavljen prvi svemirski teleskop. Teleskop je dobio je ime po njemu, a na nekim snimcima ovog teleskopa vide se galaksije preko 13 milijardi svjetlosnih godina daleko od nas.

   |  

   |  

  • Facebook - White Circle
  • YouTube
  • Instagram - White Circle
  • Twitter - White Circle

evolucijaportal@gmail.com   |   71000 Sarajevo, Bosna i Hercegovina

© 2019 BY e-volution.com